Reactie op:   Professor W.B.Schaufeli in NRC van 10 april 2017:  Opgebrand? Stress is niet het probleem.

Bevlogenheid en burn-out

De steward in het favoriete filmpje van Prof.W.B.Schaufeli probeert zijn werk zo interessant mogelijk te maken. Prima toch? De steward dient daarvoor wel ruimte te krijgen en inderdaad, Southwest Airlines schijnt zijn werknemers daarvoor inderdaad ruimte (autonomie) te bieden, getuige de laatste alinea in het artikel. De steward representeert bevlogenheid. Schaufeli zegt dat bevlogenheid de beste preventie is voor burn-out. Krijgt deze steward dan nooit een burn-out? Zou kunnen, maar ik twijfel daaraan. Misschien heeft hij wel werkdagen van 12 uur of langer, misschien heeft hij vaker last van een jetlag (hormonen!), misschien ziet hij zijn vrouw en kinderen veel te weinig of te kort, misschien is zijn sociale leven (vrienden, sporten) erg moeilijk af te stemmen op zijn onregelmatige werktijden. Er is dus niet alleen werk. De steward zou er best wel eens voor gekozen kunnen hebben om er maar het beste van te maken.

Bevlogenheid wordt volgens Schaufeli tenminste gekenmerkt door: 1. bruisen van energie, 2. toegewijd zijn aan het werk en 3. optimaal opgaan in zijn of haar bezigheden. Het is maar hoe je het bekijkt. Alle 3 de kenmerken kunnen echter naar mijn idee wel degelijk het risico in zich dragen om uitgeput te raken.

Als je bruist van energie bestaat het risico dat je meer van je lichaam en geest vraagt dan verstandig is. Zeker als je niet voldoende tijd neemt om tot rust te komen nadat je de energie in daden hebt getransformeerd. Rust nemen, probeer dat maar eens als je bruist van de energie. Is niet makkelijk.

Toegewijd zijn aan het werk draagt het risico in zich dat er veel energie in het werk wordt gestoken waardoor minder energie en aandacht overblijft voor alle niet-werk-bezigheden. Heerlijk is het om complimenten te krijgen van collega’s en baas vanwege je goede inzet en prestaties en vanwege je goede humeur. Je ziet veel mogelijkheden op je werk om vooruit te komen. Het wordt door die complimenten gestimuleerd, want dat voelt goed en vraagt om meer. Grenzen komen in zicht maar het is de vraag of je door je toewijding in staat bent die grenzen überhaupt waar te nemen, laat staan te bewaken.

Helemaal opgaan in je bezigheden kan getuigen van motivatie en plezier. Hetgeen je doet stemt je goed. En ook dat willen wij allemaal. Op het werk zal opgaan in je bezigheden jouw loyaliteit richting werkgever en collega’s een boost geven en mogelijk je resultaten laten excelleren. Maar stel je eens voor dat je dag in dag uit volledig opgaat in je ‘bezigheid werk’. Daar word je toch moe van? Alleen de gedachte al!

De zalm, die duizenden zeemijlen onafgebroken zwemt richting Nova Scotia in Canada, met een bruisende energie begint aan de reis, volledig is toegewijd aan het doel en helemaal opgaat in de drift om zich voort te planten, sterft door uitputting als hij zijn doel heeft bereikt.

Schaufeli heeft zich eind jaren 90 afgevraagd of hij iets nieuws had ontdekt, namelijk bevlogenheid. De positieve psychologie was toen juist in opkomst: op zoek gaan naar beschermende eigenschappen zoals vitaliteit en doorzettingsvermogen en deze dan gaan stimuleren en inzetten. In het elimineren van stress ziet Schaufeli niet zoveel, die stress is er altijd wel (zoals bij leraren en politieagenten). Daar heeft hij eigenlijk wel gelijk in, stress is er altijd wel (en dat is maar goed ook) echter de cumulatie van stress laat hij -in ieder geval hier- onbesproken.

Je moet je afvragen of er voldoende energiebronnen zijn, zegt Schaufeli, in jezelf maar vooral vanuit de organisatie. En daar zit iets wat knijpt en een zekere tegenstrijdigheid. Schaufeli drijft naast zijn hoogleraarschap een commerciële onderneming (www.3ihc.nl) waarin hij zich (let op: alleen) richt tot werkgevers met ideas, insights en impact (3i). Hoe krijg je als werkgever je werknemers meer bevlogen? Bevlogenheid krijgt daarmee bij Schaufeli een extra dimensie. Zijn werkzaamheden zijn er op gericht werkgevers te leren om energiebronnen in het werk te genereren en te benutten, de intercollegiale omgang en het leiderschap te verbeteren, werknemers te motiveren, meer schouderklopjes uit te delen en dus werknemers meer te gaan waarderen. Overigens allemaal erg positief, vooral als daarmee de verbetering van de werkomstandigheden wordt beoogd. Minder positief zou het zijn als het bedoeld is om nóg meer uit werknemers te persen. Die inspanningen van Schaufeli zijn naar mijn mening gericht op het reduceren van stress(oren) bij werknemers (slechte collegiale verhoudingen, slecht leiderschap, geringe motivatie, gebrekkige waardering, weinig inspraak en autonomie, etc.), maar stress verminderen … daar zag hij toch niet zoveel in?

Of is Schaufeli juist erg slim en om deze reden te adoreren: werkgevers voorschotelen dat er meer uit werknemers te halen valt door energiebronnen aan te boren met als feitelijke doel de werkomstandigheden te verbeteren en de stressoren uit te bannen zodat de kans op burn-out drastisch reduceert? Dat zou mooi zijn. Alleen hij kan dat beamen.

‘Bruisen van energie’ volgens Schaufeli heeft naar mijn mening vooral betrekking op, als je het zo mag zeggen, mentale energie. Een ongenuanceerd gebruik van het woord energie is misleidend. De fysieke energie blijft onbesproken en daarmee wordt tekort gedaan aan de fysiologische component daarvan en aan het belasting- en herstelmodel van Meijman. Mogen wij Schaufeli zeker kwalijk nemen, ook al is hij is geen arts of CSR-coach.

Ik denk dat bevlogenheid betekent, dat mensen gemotiveerd en gedreven, met enthousiasme en plezier hun (drukke) bezigheden in zowel werk als privé uitvoeren. Hopelijk zijn zij zo verstandig om daarbij niet hun (fysieke en mentale) energievoorraad uit te putten. Ook bevlogenheid vraagt om rust en herstel.

Gijs Schraa, april 2017

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s